Vooringenomenheid analyseren
Analyzing for Bias
Leerlingen onderzoeken informatiebronnen op vooringenomenheid, eenzijdigheid en beïnvloeding. Zij bekijken hoe woordkeuze, beeldgebruik, selectie van feiten en perspectief de boodschap bepalen.
Didactisch doel
Leerlingen leren boodschappen kritisch te analyseren. Zij leren geldige argumenten onderscheiden van misleidende redeneringen en herkennen vooroordelen, belangen en ontbrekende informatie. De analyse wordt gebruikt om een onderbouwd standpunt te formuleren en uit te leggen welk effect de vooringenomenheid op het publiek kan hebben.
Let bijvoorbeeld op
- Redactionele artikelen, nieuwsberichten, politieke spotprenten, propaganda, advertenties, campagnes, websites en berichten op sociale media onderzoeken
- Wie is de maker of afzender?
- Voor welke doelgroep is de boodschap bedoeld?
- Welk doel heeft de boodschap?
- Welke feiten worden wel en niet genoemd?
- Welke woorden en beelden beïnvloeden de lezer?
- Worden meningen als feiten gepresenteerd?
- Welke belangen kunnen een rol spelen?
- Hoe betrouwbaar zijn de gebruikte bronnen?
Mogelijke producten
- Bronnenanalyse
- Vergelijkend verslag
- Factcheck
- Presentatie
- Dossier
- Analyse van nieuwsberichten
- Analyse van reclame of propaganda
- Video-essay
- Podcast
- Advies voor mediagebruik
Feiten controleren
Fact-checking
Leerlingen onderzoeken of een bewering, nieuwsbericht, afbeelding, video of andere informatie klopt. Zij zoeken naar oorspronkelijke bronnen, vergelijken informatie uit meerdere betrouwbare bronnen en beoordelen of een bewering waar, onwaar, misleidend of onvoldoende bewezen is.
Didactisch doel
Leerlingen leren informatie niet direct voor waar aan te nemen, maar systematisch te controleren. Zij oefenen met beweringen herkennen, hoofdclaims en deelclaims onderscheiden, oorspronkelijke bronnen terugvinden, meerdere bronnen vergelijken, betrouwbaarheid beoordelen, feiten van meningen onderscheiden, context controleren, afbeeldingen en video’s verifiëren, misleidende formuleringen herkennen en een conclusie onderbouwen met bewijs. Niet ieder onjuist bericht is bewust nepnieuws: informatie kan ook fout zijn door slordigheid, verouderde gegevens, verkeerde interpretatie of doordat een afbeelding of uitspraak uit de oorspronkelijke context is gehaald.
Wat is het verschil met vooringenomenheid?
Bij Vooringenomenheid analyseren onderzoeken leerlingen vanuit welk standpunt een boodschap is gemaakt en hoe de maker het publiek probeert te beïnvloeden.
Bij Feiten controleren onderzoeken leerlingen vooral of een concrete bewering klopt en welk bewijs daarvoor beschikbaar is.
Een bericht kan feitelijk juist zijn en toch eenzijdig of gekleurd zijn. Andersom kan een neutraal ogend bericht onjuiste of misleidende informatie bevatten.
Let bijvoorbeeld op
- Wat is precies de bewering die gecontroleerd moet worden?
- Wie heeft de bewering gedaan?
- Waar en wanneer is de bewering voor het eerst gepubliceerd?
- Is de oorspronkelijke bron terug te vinden?
- Is de bron deskundig en betrouwbaar?
- Wordt de bewering door andere onafhankelijke bronnen bevestigd?
- Zijn gegevens, cijfers, namen, plaatsen en data correct?
- Is de informatie nog actueel?
- Wordt een uitspraak volledig weergegeven of uit de context gehaald?
- Hoort de afbeelding of video werkelijk bij het genoemde onderwerp?
- Is er onderscheid tussen feit, mening, voorspelling en interpretatie?
- Is er voldoende bewijs om een duidelijke conclusie te trekken?
Mogelijke toepassingen
- Nepnieuws onderzoeken
- Berichten op sociale media controleren
- Politieke uitspraken verifiëren
- Reclameclaims onderzoeken
- Historische beweringen controleren
- Gezondheidsclaims beoordelen
- Cijfers en statistieken nagaan
- Afbeeldingen controleren
- Video’s en citaten verifiëren
- Berichten die uit hun context zijn gehaald onderzoeken
Mogelijke producten
- Factcheckartikel
- Factcheckrapport
- Beoordelingskaart
- Bronnenoverzicht
- Presentatie
- Podcast
- Video
- Infographic
- Nieuwsbericht met correctie
- Dossier met bewijs
- Vergelijking van bronnen
- Waar-onwaarbeoordeling met toelichting
Begripsverheldering
Concept Clarification
Leerlingen onderzoeken een abstract begrip aan de hand van voorbeelden, tegenvoorbeelden en kenmerken.
Didactisch doel
Leerlingen ontwikkelen een dieper begrip van abstracte ideeën. Zij bepalen welke kenmerken essentieel zijn en welke minder belangrijk zijn. Daardoor ontdekken zij waar de grenzen van een begrip liggen en waarom mensen een begrip verschillend kunnen uitleggen.
Let bijvoorbeeld op
- Begrippen zoals heldendom, moed, vrijheid, rechtvaardigheid, vaderlandsliefde, gelijkheid, verantwoordelijkheid en democratie onderzoeken
- Laat leerlingen voorbeelden en tegenvoorbeelden verzamelen
- Vraag welke kenmerken steeds terugkeren
- Maak onderscheid tussen noodzakelijke en bijkomstige kenmerken
- Laat verschillende definities vergelijken
- Bespreek twijfelgevallen
- Laat leerlingen hun eigen definitie onderbouwen
Mogelijke producten
- Begrippenkaart
- Definitie met toelichting
- Presentatie
- Visueel schema
- Vergelijking van voorbeelden
- Essay
- Podcast
- Tentoonstelling
- Digitaal dossier
Genreanalyse
Genre Analysis
Leerlingen onderzoeken een bepaalde vorm van creatieve uiting en gebruiken hun analyse om zelf een nieuw voorbeeld binnen dat genre te maken.
Didactisch doel
Leerlingen leren de structuur, kenmerken en variaties van een genre herkennen. Vervolgens passen zij die conventies bewust toe in een eigen product.
Let bijvoorbeeld op
- Genres zoals sprookje, fabel, detective, nieuwsbericht, documentaire, gedicht, reclame, strip, historische roman en muziekstijl onderzoeken
- Welke vaste kenmerken heeft het genre?
- Welke opbouw wordt meestal gebruikt?
- Welke taal, beelden of stijlmiddelen horen erbij?
- Welke variaties zijn mogelijk?
- Wat gebeurt er wanneer een kenmerk wordt weggelaten?
- In hoeverre voldoet het eigen product aan de genrekenmerken?
Mogelijke producten
- Eigen verhaal
- Gedicht
- Fabel
- Strip
- Film
- Podcast
- Reclame
- Tijdschriftartikel
- Documentaire
- Visueel verslag
In de stijl van...
In the Style of...
Leerlingen onderzoeken het werk van een kunstenaar, schrijver, ontwerper, regisseur of andere maker en creëren vervolgens een nieuw werk in een vergelijkbare stijl.
Didactisch doel
Leerlingen ontwikkelen inzicht in het begrip stijl. Het doel is niet om simpelweg te kopiëren, maar om bewuste stijlkenmerken te herkennen en toe te passen.
Let bijvoorbeeld op
- Let op kleurgebruik, materiaal, compositie, vorm, techniek, woordkeuze, ritme, thematiek, cameragebruik en sfeer
- Laat meerdere werken van dezelfde maker onderzoeken
- Laat terugkerende kenmerken benoemen
- Maak onderscheid tussen onderwerp en stijl
- Vraag leerlingen hun keuzes toe te lichten
- Laat controleren of het nieuwe werk herkenbaar aansluit bij de onderzochte stijl
- Voorkom dat alleen één bestaand werk wordt nagemaakt
Mogelijke producten
- Schilderij
- Tekening
- Foto
- Gedicht
- Verhaal
- Affiche
- Strip
- Muziekstuk
- Filmfragment
- Tijdschriftpagina
- Digitaal kunstwerk
Beleidsconferentie
Policy Briefing
Leerlingen organiseren een beleidsconferentie rond een maatschappelijk of internationaal vraagstuk. Zij onderzoeken het onderwerp vanuit verschillende standpunten en bespreken mogelijke oplossingen.
Didactisch doel
Leerlingen leren een ingewikkeld probleem analyseren vanuit meerdere perspectieven. Zij vertegenwoordigen bijvoorbeeld verschillende landen, organisaties, maatschappelijke groepen of deskundigen en gebruiken hun onderzoek om standpunten te verdedigen en te onderhandelen over mogelijke afspraken.
Let bijvoorbeeld op
- Oefen met onderzoek, interviewtechnieken, historische interpretatie, oorzaken en gevolgen, problemen en oplossingen, argumentatie, bewijsvoering, perspectief, onderhandelen en compromissen sluiten
- Kies een vraagstuk met meerdere verdedigbare standpunten
- Geef iedere leerling of groep een duidelijke rol
- Laat belangen en achtergrondinformatie onderzoeken
- Maak onderscheid tussen feiten, waarden en belangen
- Laat leerlingen argumenten en tegenargumenten voorbereiden
- Stel duidelijke regels op voor het overleg
- Laat de conferentie eindigen met conclusies, afspraken of een beleidsvoorstel
Mogelijke producten
- Beleidsconferentie
- Forum
- Debat
- Hoorzitting
- Rondetafelgesprek
- Beleidsnotitie
- Slotverklaring
- Resolutie
- Adviesrapport
- Persconferentie
- Presentatie
